Waar staat AI in de hype cycle, en waarom is het dal een goed moment?

Eerst de top, dan het dal

Generatieve AI zit volgens Gartner nu in het dal van de teleurstelling. Dat klinkt als slecht nieuws. Voor een gewoon bedrijf is het eigenlijk goed nieuws.

Om te snappen waarom, moet je weten wat de hype cycle is.

Wat de hype cycle is

Gartner is een groot onderzoeksbureau dat nieuwe technologie volgt. Sinds 1995 tekent het elk jaar een grafiek waarin je ziet waar een techniek staat. Die grafiek heet de hype cycle. Bijna elke nieuwe techniek gaat door dezelfde vijf fasen.

1. De start. Er is een doorbraak. De media pikken het op, maar er zijn nog weinig bruikbare producten.
2. De top. Iedereen wil het. De beloftes zijn enorm. Er zijn een paar successen en veel mislukkingen, maar die hoor je nog niet.
3. Het dal. Het valt tegen. Proeven leveren minder op dan beloofd. Veel mensen haken af.
4. De klim. Langzaam wordt duidelijk waar het echt werkt. Er komen betere versies die beter passen.
5. Het plateau. Gewoon gebruik. De techniek is niet meer spannend, maar iedereen profiteert ervan.

Het is geen natuurwet. Niet elke techniek haalt het plateau. Maar het patroon komt vaak genoeg terug om er rekening mee te houden.

Het internet deed het ook

Rond 2000 stond het internet op de top. Elk bedrijf met ".com" in de naam kreeg geld. Toen zakte de beurs in en vielen honderden bedrijven om.

Wie toen zei dat internet een hype was, had gelijk. En toch ook niet. Het internet ging niet weg. Het werd de basis van bijna alles wat we nu doen: bankieren, bestellen, plannen en communiceren. Alleen niet in het tempo en niet op de manier die in 1999 werd beloofd.

Waar AI nu staat

In de hype cycles van 2026 zet Gartner generatieve AI in het dal. Denk aan chatbots en tools die tekst of beeld maken. De verwachtingen waren enorm. Veel bedrijven hebben het geprobeerd, en veel proeven leverden weinig op.

Onderzoek van MIT uit 2025 liet zien dat 95 procent van de AI-pilots bij bedrijven geen meetbaar resultaat gaf. Daar lees je meer over in ons artikel over dat onderzoek.

De AI-agents die nu overal worden beloofd, staan volgens Gartner juist op de top. Dat zijn systemen die zelf stappen zetten, zoals mails beantwoorden of afspraken inplannen. Daar zitten nu de grootste beloftes. En dus ook de grootste kans op teleurstelling.

Waarom het dal een goed moment is

Juist het dal is een goed moment om te beginnen. Om drie redenen.

De grote beloftes zijn weg. Niemand verwacht meer dat AI in een maand je hele bedrijf verandert. Dat maakt gesprekken eerlijker. Je praat over wat een systeem echt doet, en niet over wat het misschien ooit kan.

De prijzen dalen. Het gebruik van AI-modellen is de afgelopen jaren veel goedkoper geworden. Wat eerst alleen voor grote bedrijven haalbaar was, kan nu ook bij een organisatie van twintig mensen.

Wat nu nog werkt, werkt echt. In het dal vallen de proeven af die alleen op de hype dreven. Wat overblijft, levert in het echte werk iets op. Daar kun je van leren.

Hoe de klim eruitziet in een gewoon bedrijf

De klim uit het dal begint bijna nooit met de nieuwste techniek. Hij begint met een concreet stuk werk dat beter moet.

Bij TriageConnect, een zorgorganisatie met zo'n 150 medewerkers, was dat de kwaliteitsregistratie. Die liep via een logboek dat na de dienst werd ingevuld. Wij bouwden een kliksysteem voor tijdens de dienst. Een registratie is daarin in twee seconden klaar.

De registratie van diensten steeg van 57 naar 84 procent. Inmiddels zijn het meer dan 40.000 kliks in een paar maanden. Lees er meer over in de case TriageConnect.

Daarna volgde het rooster. StarShift is sinds september 2026 live. Het wordt gebruikt door 150 medewerkers en is gekoppeld aan HR en uren.

AI hielp bij het bouwen van beide systemen. Maar wat de organisatie gebruikt, is gewone software. Dat is het plateau: de techniek valt niet meer op, het werk loopt gewoon beter.

Wat je nu kunt doen

Je hoeft niet te wachten tot de hype voorbij is. Je hoeft ook niet mee te rennen naar de volgende top. Vier nuchtere stappen:

1. Kies één proces dat elke week pijn doet. Niet het meest spannende, wel het meest vervelende.
2. Kijk eerst hoe het werk nu echt loopt. Vaak zit de winst in een overdracht of in dubbel invoeren, niet in een slimmer model.
3. Bouw klein en meet. Eén plek, één team, een cijfer van voor en na.
4. Regel het beheer. Een systeem dat niemand onderhoudt, zakt vanzelf terug in het dal.

Zo werken wij ook: eerst een doorlichting, dan een bouw op de plek waar het scheelt, daarna beheer. Meer daarover lees je op Zo werken we.

Roy Amara, een Amerikaanse toekomstonderzoeker, zei het zo: we overschatten een nieuwe technologie op korte termijn en onderschatten haar op lange termijn.

Wacht jij tot de hype voorbij is, of begin je juist nu?

Bronnen

• Gartner, Hype Cycle for Generative AI, 2026 en Hype Cycle for Agentic AI, 2026.
• Gartner publiceert de hype cycle sinds 1995. Het model is bedacht door analist Jackie Fenn.
• Roy Amara, Institute for the Future. Zijn uitspraak staat bekend als de wet van Amara.
• MIT NANDA, The GenAI Divide: State of AI in Business 2025, augustus 2025.
• Cijfers over het kliksysteem en StarShift: BesluitPartners, september 2026.